Van menig treinreiziger klopte het hart vol verwachting afgelopen zaterdag. Veel nieuwsgierigen togen naar het station. Het is zoeken naar de hoofdingang. “Veel mensen kunnen de ingang niet vinden”, zegt een piccolo “maar daarom staan wij hier.” Een in de haast geschreven bordje met de tekst “Nieuw NS station” en een pijl eronder getuigt van de snelheid waarmee de tunnel is geopend. Eenmaal binnen sta je in een kale betonnen ruimte. Op een hoge muur staat ‘TREIN’ en een pijl voor de looprichting. Een Engelsman spreekt me met de moed der wanhoop aan. “Waar kan ik een kaartje kopen naar Keulen?” Het krappe ‘Ticket en service’ kantoor ligt verscholen achter de tweede ingang naar de busterminal. Een lange rij wachtenden. De tunnel zelf is breed (21 meter) en licht met winkels langs de zijkant. De perronoverkappingen maken indruk. Licht en gestroomlijnd. “Ze zijn mooi, maar minder breed dan de oude”, klaagt een dagelijkse treinreiziger uit Tiel. “Als het regent word je bij het in- en uitstappen kledder nat.” De Engelsman heeft inmiddels zijn kaartje. “Ze zeiden dat je via internet een kaartje moet kopen. Maar hoe kom ik hier op internet?” Een Prorail-medewerker geeft toe dat de kaartverkooploketten krap bemeten zijn. “Dat is van hogerhand zo bedacht.” Het vermaledijde tijdelijke station kan worden afgebroken, het is wennen aan het nieuwe waarvan de eindfase (bouw stationshal) volgens planning in 2013 van start gaat.

 

“Met ontzag en verwondering zag ik een tankeskadron van 14 tanks op de markt parkeren, maar”, beseft Evert van de Weerd nu “het was niet de angst die volwassenen gehad moeten hebben. Als jongetje van negen jaar besefte je niet dat je opgepakt kon worden voor de Arbeitseinsatz of uit represaille kon worden neergeschoten. Die grote angst had je niet. Je was wel bang.”

 

Evert van de Weerd woonde met zijn ouders boven de textiel- en kledingszaak in het centrum van Ede. Soldaten, tanks, wapengekletter. De dagelijkse taferelen van de oorlog.”Bij ons in de winkel werden Airborne soldaten tot burger omgekleed. De buurman, die schoenmaker was, maakte de zwarte schoenen bruin, zodat ze onopvallend verder konden. Je beleefde het allemaal als avontuur, je woonde in een beschermd huis. Het was wel spannend. Je groeide op met het besef dat militairgezag hét gezag is!”

 

Op 17 april 1945 zat hij op de tank van de Canadezen. “Dat moment vergeet je nooit”. Maar waren het wel de Canadezen die Ede bevrijd hebben? Die vraag liet hem niet meer los. Vanuit zijn algemene belangstelling voor de militaire geschiedenis was hij van jongs af aan geïnteresseerd in die vraag ‘wie heeft ons nu bevrijd?’ Uiteindelijk bleek dat de Engelsen Ede bevrijd hebben met steun van een Canadese tankbrigade.

 

Met Gerjan Crebolder schreef hij de tweedelige bevrijdingskroniek ‘West Veluwe’ en ‘Noord West Veluwe’ en later de ‘Bevrijdingsatlas Veluwe’(uitgegeven bij de BDU). Een paar jaar geleden beschreef hij samen met Gerjan Crebolder twee eeuwen militaire geschiedenis van deze Veluwse gemeente: ‘Ede in Wapenrok’ met daarbij een DVD over de ‘Bevrijding van Ede'.

 

“Vanuit Emmerich is het tweede Canadese legercorps over de Rijn gegaan en eerst de Achterhoek bevrijd tot aan de IJssel. Daarna hebben ze met andere divisies eerst de IJssel-linie schoongeveegd tot voorbij Zwolle. Bij Wulp zijn ze op 12 april 1945 over de IJssel gegaan. De meeste mensen denken dat we vanuit het zuiden bevrijd zijn, maar dat is dus niet zo.”

Van de Weerd heeft een ijzeren geheugen en is goed gedocumenteerd. Hij toont het bevel van generaal Montgomery van 12 april 1945 waarin het plan staat om eerst west Nederland te bevrijden. “Een paar dagen daarna, op 15 april, geeft hij het bevel de bevrijding van west Nederland te stoppen. Er was verwarring. De Duitsers hadden gedreigd om west Nederland onder water te zetten. Die dreiging hebben ze niet kunnen waar maken, omdat de pas van de in Nederland gelegerde Duitse troepen naar Duitsland was afgesneden, door de geallieerden.”

 

“Attention Boche in Klomp”

Na de ondertekening van de algehele capitulatie op 6 mei, waren de oorlogshandelingen nog niet overal voorbij. In Veenendaal werd op 7 mei nog geschoten waarbij drie Wageningse verzetsstrijders zijn gesneuveld in een vuurgevecht met SS-ers die door wilden vechten.

 

Eerder op 17 en 23 april vonden drie burgers de dood door oorlogshandelingen. Met een bordje midden op de weg met de woorden ‘Attention Boche in Klomp’ (Boche is Mof), probeerden vooruitgeschoven Engelse soldaten hun Engelse en Canadese collega’s te waarschuwen. Een jeep met twee Canadezen werd door de SS-ers beschoten. Pas op 9 mei werden De Klomp en Veenendaal bevrijd. In het land waren meerdere SS-eenheden die doorbleven vechten, soms zelfs tegen Duitse soldaten zoals in Rotterdam.